Bułhakow "literacki", Bułhakow "teatralny"
O, bogowie, o, bogowie moi! Jakże smutna jest wieczorna ziemia! Jakże tajemnicze są opary nad oparzeliskami! Wie o tym ten, kto błądził w takich oparach, kto wiele cierpiał przed śmiercią, kto leciał ponad tą ziemią, dźwigając ciężar ponad siły. Wie o tym ten, kto jest zmęczony. I bez żalu porzuca wtedy mglistą ziemię, jej bagniska i jej rzeki, ze spokojem w sercu powierza się śmierci, wie bowiem, że tylko ona przyniesie mu spokój.
Michaił Bułhakow, "Mistrz i Małgorzata"
Czas wojen i atmosfera stalinizmu, ataki krytyki, walka z cenzurą, prześladowania ze strony władz, w końcu - zakaz publikacji utworów i wystawiania sztuk, narastające problemy, depresja, choroba i śmierć. Życie Bułhakowa przypada na trudne czasy historyczne. W nich też, na przekór przeciwnościom losu, wbrew cenzorom oraz kryzysowi wartości i kultury, powstawały znakomite i nieśmiertelne dzieła jednego z najwybitniejszych twórców literatury XX wieku.
Bułhakow urodził się w maju 1891 roku w Kijowie. Z wykształcenia lekarz, pracował przez parę lat w swoim zawodzie, by następnie, po przyjeździe do Moskwy, zaangażować się w prace dziennikarskie. Był reporterem, kronikarzem, felietonistą, współpracował m.in. z pismami "Raboczij", "Nakanunie", był także redaktorem "Gudoka". Jednocześnie poświęcał się pisarstwu, publikując w różnych czasopismach fragmenty swoich utworów, w tym: "Zapisków młodego lekarza" i "Białej gwardii".
Michaił Bułhakow
Najbardziej jednak znane dzieło Bułhakowa to oczywiście kultowa powieść "Mistrz i Małgorzata", wydana już po śmierci twórcy. Bułhakow, kojarzony przede wszystkim jako powieściopisarz i autor perypetii świty Wolanda w Moskwie, tworzył także liczne opowiadania oraz sztuki teatralne. Z dzieł prozatorskich tego artysty warto wymienić chociażby "Notatki na mankietach", satyryczną ,,Diaboliadę", powieści: "Fatalne jaja", "Psie serce", "Życie pana Moliera" czy wspomnianą "Białą Gwardię", na kanwach której powstała również sztuka teatralna "Dni Turbinów". Bułhakow jest także autorem komedii "Mieszkanie Zojki", satyrycznej "Szkarłatnej wyspy", sztuki o Molierze - "Zmowa świętoszków" i o Puszkinie - "Ostatnie dni" oraz dramatów takich jak: "Bieg", "Adam i Ewa", "Błogostan", "Batumi", "Iwan Wasiliewicz".
Związki Bułhakowa z teatrem trwają już od najmłodszych lat, dzięki zainteresowaniom muzycznym i teatralnym, jakie przejawiała jego rodzina. Następnie zaś stopniowo rozwijają się w tworzenie własnych utworów i współpracę z teatrami. Autor "Mistrza i Małgorzaty" pracował chociażby w Teatrze Artystycznym, Teatrze Młodzieży Robotniczej, Teatrze Wielkim. W Moskiewskim Teatrze Artystycznym premierę mają jego sztuki "Dni Turbinów" oraz "Zmowa świętoszków". Dla MChAT-u Bułhakow przygotowuje również adaptacje utworów: "Martwe dusze" Gogola (adaptację przekształconą następnie przez Stanisławskiego) i "Wesołe kumoszki z Windsoru" Szekspira oraz dramat swojego autorstwa - "Ucieczka" (niezrealizowany na scenie z powodu zakazu jego wystawienia). Poza MChAT-em sztuki artysty pojawiają się w innych teatrach - "Mieszkanie Zojki" wystawia Teatr Wachtangowa (dla którego autor dokonuje też adaptacji "Don Kichota" Cervantesa), "Szkarłatną wyspę" - Teatr Kameralny, zaś dla Teatru Satyry artysta pisze "Iwana Wasiliewicza". Teatralne zamiłowania Bułhakowa wyrażane były jednak nie tylko poprzez tworzenie i adaptację sztuk, pracę w teatrach. Teatr przenika również do powieści tego twórcy, czego przykładem jest zarówno "Mistrz i Małgorzata", jak i utwór o znamiennym tytule "Powieść teatralna" z satyrycznie nakreślonym obrazem środowiska teatralnego w Moskwie.
Pasja piśmiennicza towarzyszyła Bułhakowowi do końca życia - ciężko chory, przed śmiercią dokonywał jeszcze ostatnich redakcji "Mistrza i Małgorzaty". Zmarł w 1940 roku. Pochowany został na cmentarzu Nowodiewiczym w kwaterze MChAT-u. Dziś mija 70. rocznica jego śmierci.
Anna Dobrecka
Teatralia Lublin
10 marca 2010
Bibliografia:
1. A. Drawicz, Mistrz i diabeł, Kraków 1990.
2. M. Gourg, Michaił Bułhakow, Warszawa 1997.
3. http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3881943.
4. http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/wy_wy_mistrz_bulhakow_literatury_warszawa.
70. rocznica śmierci Michaiła Bułhakowa.