zwyk豉 czcionka wi瘯sza czcionka drukuj
szukaj

Skakanie przez op這tki historii

Wydane przez krakowskie wydawnictwo Panga Pank utwory Heinera Mllera wzbogacaj bibliotek serii "dramat wsp馧czesny". "Cement (wed逝g G豉dkowa)" i "Szosa Wo這ko豉mska I-V" to dwa spojrzenia na histori. To uchwycenie przesz這軼i w szpony wsp馧czesnej i bliskiej autorowi stylistyki. Przetasowanie fakt闚, brechtowskiej formy, osobistych s康闚 i swoistej konwencji doprowadzi這 do powstania tekst闚 daj帷ych si wsp鏊nie okre郵i jako: z這穎ne, niekonwencjonalnie podane i uwieraj帷e.

Mateusz Borowski pr鏏uje we wst瘼ie, poprzedzaj帷ym utwory Mllera, znale潭 miejsce w historii dramatu, kt鏎e pomie軼i這by r騜norodno嗆 form i tre軼i stosowanych przez tego niemieckiego autora. Zadanie to mo瞠 by karko這mne nie tylko ze wzgl璠u na oczywist i niepodwa瘸ln ju wielko嗆 tw鏎cy, ale przede wszystkim na nieprzystawalno嗆 i indywidualno嗆 jego dzie. Teatrolog szuka paraleli w pojmowaniu dramatu historycznego w utworach, tudzie komentarzach, Arystotelesa, Hegla, Freytaga, Szondiego czy Brechta. Tak naprawd jednak najciekawsze wydaje si by skonfrontowanie "Cementu" i "Szosy Wo這ko豉mskiej" z wcze郾iejszymi i p騧niejszymi dzie豉mi samego Mllera. Przed jego nazwiskiem bowiem swobodnie mo積a by dopisa cechy: niesta這嗆 oraz r騜norodno嗆. I wida je doskonale chocia瘺y ju na przyk豉dzie dw鏂h dramat闚 zawartych w nowym wydawnictwie Pangi Pank.

Cement. Szosa Wo這ko豉mska HEINER MULLER

Bez u篡cia najmniejszego znaku interpunkcyjnego jest napisana "Szosa Wo這ko豉mska" (1984-1987). Dziwny to cykl - jeszcze dziwniejszy monolog. Bez konkretnego podmiotu, p造nnie przechodzi on w r騜ne punkty widzenia. Dodatkowo ma w sobie jaki niepokoj帷y klimat. Gdzie pomi璠zy wierszami krzycz ostrze瞠nia - wykrzykniki, kt鏎ych przecie brakuje. "Bohaterowie" krocz tytu這w szos - niby do Moskwy, ale przecie nie do Moskwy. Wydarzenia historyczne s konkretne, ale jakby nierealne i odleg貫. Jest to dramat mistyczny cho przecie jest historycznym.

Nie jest 豉two precyzyjnie opisa teksty Mllera. Konsekwentnie idzie on bowiem drog 豉mania wszelkich pewnik闚. Zmusza czytelnika i widza do intelektualnej 豉mig堯wki. Pozwala mu czasami p鎩嗆 dalej - mo瞠 nawet w kierunku zakazanej nadinterpretacji. Nie dba o klasyczne regu造 i spok鎩 moralny odbiorc闚. Teksty maj co zburzy, maj dziwi, a nierzadko tak瞠 tragicznie nastraja. To nie jest teatr dla spragnionych snobistycznej atmosfery mieszczan. To rewolucja zawarta w temacie rewolucji - i dotyczy to obu utwor闚 zamieszczonych w ksi捫ce.

Jednak zupe軟ie inny pod wzgl璠em formalnym jest "Cement" (1972). Tradycyjny spis postaci, dialogi, didaskalia - mo積a by wr璚z pomy郵e, 瞠 niczego niekonwencjonalnego tu nie ma. Mo積a by, gdyby nie przecinaj帷e fabu喚 mitologiczne narracje-komentarze. Graficzny zapis te jest dosy odleg造 od tych, kt鏎e znamy. Paralelnie wygl康a sytuacja fabularna. Spojrzenie na niemieck, 闚cze郾ie wsp馧czesn histori przesycone jest tward metaforyk. Za walka o w豉dz i dominacj jest nienaturalnie brutalnie zderzona z intymnymi dramatami jednostek i makabrycznym humorem. Nic nie mog這 pozosta wierne klasyce.

Mller zmar pi皻na軼ie lat temu. Jeszcze w poprzednim wieku. Jeszcze przed naszym dzisiejszym swawolnym pojmowaniem rzeczywisto軼i. Jeszcze przed epok multimedi闚 i przed wirtualnym 篡ciem. Zmar nieska穎ny totaln ponowoczesno軼i dnia codziennego. A jednak to w豉郾ie on - do tej pory - uchodzi za najwybitniejszego tw鏎c teatru postdramatycznego. I wcale nie wydaje si by w pozycji zagro穎nej.

Uwaga na marginesie

Ksi捫ki Pangi przyjemnie trzyma si w d這niach, przyjemnie "si ma". Tak zwyczajnie - estetycznie. Cho to uwaga i軼ie bez sensu wobec ich zawarto軼i.

Beata Kalinowska
Teatralia Warszawa
15 kwietnia 2010

Heiner Mller
"Cement. Szosa Wo這ko豉mska"
przek豉d: Mateusz Borowski i Ma貪orzata Sugiera
Panga Pank, Krak闚 2009.

© "teatralia" internetowy magazyn teatralny 2008 | kontakt: | projekt i administracja strony: | projekt logo:
SITEMAP