Przeszłość wraca

Mykwa w słowniku żydowskich pojęć to zbiornik wodny służący do rytualnego oczyszczania ludzi lub przedmiotów, pozostających - z różnych względów - w stanie nieczystości. To również tytuł dramatu Piotra Rowickiego, który otrzymał wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie dramaturgicznym "Metafory rzeczywistości", organizowanym przez Teatr Polski w Poznaniu.

Tematyka rozważań "Mykwy" jest zakotwiczona w bolesnym gruncie pogromu w Jedwabnem. Jan Sapieżka spędził tam swoje życie z żoną, teraz jest już u jego kresu. Ten stary człowiek to były działacz AK, który staje w konfrontacji ze swoim okrutnym "ja" z czasów wojny. Bestia w ludzkiej skórze, która mordowała i gwałciła bez skrupułów. Przeszłość jednak wraca niczym bumerang. Nie tak łatwo o niej zapomnieć, a i ona nie zapomina. "Krew pamięci wsiąka w ziemię", pada ze sceny.

Żona bohatera przez lata żyła w nieświadomości jego okrucieństw, bo je skrzętnie ukrywał, a on robił to, bo miał usprawiedliwienie dla swoich czynów. W miejscowym księdzu widzi niegdyś zabitego Żyda i przychodzi moment, w którym spowiada się przed nim. Wnuki Sapieżki, Agnieszka i Krzyś, jako reprezentanci naszego pokolenia, pozostawili po sobie mocny zgrzyt. Piętnastoletnia głupiutka panienka stale trzyma komórkę w dłoniach, a osiemnastoletni antysemita w swoich konwulsyjnych ruchach jest wprost irytujący. Starego nachodzą duchy przeszłości, widzi trzynastoletnią Żydówkę Sarę, którą kiedyś zgwałcił. Scenę gwałtu metaforycznie oddają szaleńcze skoki na skakance dziewczynki z jabłkiem wepchniętym w usta. Kiedy Jan Sapieżka jest u kresu wytrzymałości, spowiada się przed Bogiem, co słyszy jego żona i wnuk Krzyś. Jak się okazuje, nie tylko złodziej, ale i morderca, bo wymierza dziadkowi własną sprawiedliwość. Tyle z fabuły.

Mykwa TEATR POLSKI Poznań

"Mykwa"

Wojciech Kalwat stworzył świetną kreację, wspaniale naszkicował postać starego drania, który stanął oko w oko ze swoimi demonami przeszłości. Zgwałcona żydowska dziewczynka, Żydzi, których nabijał na widły, i jęki żywcem palonych w stodole. Jego Sapieżka to bardzo wyrazisty, chwilami przejmujący, ale głównie odrażający w czynach bohater. Małgorzata Peczyńska zagrała wierną żonę, i to rola skrojona perfekcyjnie na jej miarę. Zresztą popisali się wszyscy aktorzy, obsada była doborowa.

Koncepcja scenografii wprowadziła nową jakość perspektywy. Zawiało innowacją. Aktorzy stąpali po grząskim gruncie. Z każdym krokiem lekko zapadali się w podłoże. Poza tym nie tylko "podłoga" była nietypowa, "sufit" nie trzymał poziomu, zapadając się ku dołowi. Taką przestrzeń można odczytywać jako wyraz niestabilności i pogmatwania, w jakim tkwi Jan Sapieżka z powodu swojej przeszłości i dręczących go wyrzutów sumienia.

W tym wszystkim aktorzy jako świadkowie wystąpili z widowni. Przechadzali się między nami, opowiadali, jakie straszne mordy na Żydach przyszło im oglądać, świadczyli wszem wobec, po czym zostawili nas zakłopotanych i po prostu wyszli. Nie do końca jasny pozostaje sens sceny gwałtu przez niemieckiego żołnierza na kobiecie, która najpierw go prowokowała. Kim była? Nie było związku jej postaci z Sapieżką.

Scena finalna prezentuje stół wigilijny, przy którym wnuk Krzyś bezczelnie, nonszalancko i z wściekłością wykrzykuje, co myśli o dziadku i o Żydach...

Na początku spektaklu wygodnie wbiliśmy się w fotele, w półmroku miły głos recytował słowa "Katechizmu polskiego dziecka" Władysława Bełzy:
- Kto ty jesteś?
- Polak mały.
- Jaki znak twój?
- Orzeł biały.
- Gdzie ty mieszkasz?
- Między swemi. (...)
Po sztuce o żadnej wygodzie, a tym bardziej wygodzie ducha już mówić nie było można... Oskarżenia, świadectwa, żale. Historia zostawia po sobie niezatarte piętno.

Patrycja Kowalczyk
Teatralia Poznań
10 kwietnia 2009

Teatr Polski w Poznaniu
Piotr Rowicki
"Mykwa"
reżyseria: Monika Dobrowlańska
scenografia: Petra Korink
opracowanie muzyczne: Monika Dobrowlańska
choreografia: Krzysztof Raczkowski
reżyseria świateł: Damian Pawella
obsada:
Wojciech Kalwat /Jan Sapieżka/
Sylwester Woroniecki /Wacław Sapieżka/
Zbigniew Waleryś /Eugeniusz Sapieżka/
Małgorzata Peczyńska /Jadwiga Sapieżka/
Anna Walkowiak /Agnieszka, Sara/
Łukasz Chrzuszcz /Krzyś/
Jakub Papuga /Mendel, Ksiądz/
Teresa Kwiatkowska /Kobieta, Świadek/
Michał Kaleta /Żołnierz, Świadek/
Andrzej Szubski /Żołnierz, Świadek/
Paweł Siwiak /Żołnierz, Świadek/
premiera: 26 marca 2009 r.
Premiera w ramach II Europejskich Spotkań Teatralnych "Bliscy nieznajomi" zorganizowanych przez Teatr Polski w Poznaniu.

© "teatralia" internetowy magazyn teatralny 2008 | kontakt: | projekt i administracja strony: | projekt logo:
SITEMAP