zwykła czcionka większa czcionka drukuj
szukaj

Forma trudna i wymagająca

Doskonałe teksty, wielkie nazwiska i prawdziwie artystyczny rys książki - oto, co, jak mniemam, było celem twórców "Antologii nowych sztuk francuskich". I w pewnym sensie udało się im ten cel osiągnąć. Antologia bowiem jest formą bardzo trudną i wymagającą głębokiego przemyślenia. Tworzenie jej wiąże się z podejmowaniem trudnych decyzji - doboru i odrzucenia tekstów.

Antologie na przykład teoretycznoliterackie, będące, jak wiadomo, zbiorem najważniejszych tekstów z zakresu teorii literatury, są mniej kłopotliwe, bowiem łatwiej jest zebrać prace, których różnorodność jest wyznaczona wyraźnymi granicami. W przypadku tekstów artystycznych, sztuk teatralnych, jest to problem bardziej złożony. Jak bowiem należy rozumieć różnorodność spojrzeń artystów na rzeczywistość? Jak zaklasyfikować poszczególne teksty do danej kategorii, kiedy nie znamy zbioru, obejmującego duchowe projekcje autora? Należy wziąć pod uwagę fakt, iż nie mamy tu do czynienia na przykład z dyskursem naukowym, lecz z wizją artystyczną. Tak, właśnie wizyjność i jej odmiany wydają się być najlepszymi kategoriami dla umieszczenia w nich sztuk teatralnych. Problem zaczyna się w momencie próby klasyfikacji. Jest to dość skomplikowane, bo granice są płynne i niełatwo je dostrzec.

Niczym w teatrze. Antologia nowych sztuk francuskich WYDAWNICTWO PANGA PANK

W "Antologii nowych sztuk francuskich" dominuje nowoczesne spojrzenie na kwestie fundamentalne dla twórców, co zresztą nie powinno nikogo dziwić. Bardzo ciekawie zostały dobrane teksty, szczególnie w tomie I. Część właściwą rozpoczynają "Ekspozycjoniści" autorstwa Jeana-Michela Ribes'a. I bardzo dobrze, że to właśnie ten tekst występuje w części inicjalnej - stanowi on doskonałe wprowadzenie do kolejnych utworów. Nastrój, unoszący się nad muzeum, jest rodem spod wieży Babel, zaś sama instytucja wydaje się być wybitnie absurdalnym tworem. Mistrzowskie dialogi. Wyraźnie ukazany stosunek współczesnych do sztuki, bez krytyki czy pochwały ze strony autora. Próba nadawania kształtu rzeczywistości... Można tak w nieskończoność, bo "Ekspozycjoniści" nie wyczerpują tematu w nich poruszanego. Bardzo inspirujący tekst, warty przemyślenia i osobistej weryfikacji, a przy tym otwarty na myślową kontynuację.

Trudno mówić o wszystkich zawartych w "Antologii..." dziełach; jest ich bowiem kilka i każdemu z nich należałoby poświęcić mnóstwo uwagi. Niech zatem wystarczą nazwiska, mówiące same za siebie: wspomniany już Ribes, Rémi De Vos, Chantal Thomas, Laurent Gaudé, Joël Pommerat oraz Emanuel Harley.

Dobór tekstów jest niezwykle ciekawy. Rozszerza spektrum widzenia sztuki współczesnej. Można by powtórzyć za Faustem "Na nic się zdały moje trudy - jestem tak mądry jak i wprzódy". W przypadku książki "Niczym w teatrze. Antologia nowych sztuk francuskich" jest zupełnie inaczej - samo czytanie daje wrażenie uczestnictwa w spektaklu.

Wstęp Piotra Olkusza pt. "Porządkowanie rzeczywistości" jest merytorycznie bardzo ważny, ale myślę, że mógłby być obszerniejszy. Współczesny dramat jest materiałem trudnym i wymaga dokładniejszych objaśnień. Zbyt skąpo nakreślone tło jest słabą stroną "Antologii...". Na odwrocie pierwszego tomu znajdują się słowa Jeana-Michela Ribes'a - typowe dla współczesnego sposobu pisania, żartobliwe i lekkie. Są to jednak słowa znamienne. Okazuje się, że książki, którą mamy właśnie w ręku, nie musimy czytać w sposób tradycyjny, lecz zupełnie dowolnie. Nie ma w tym nic dziwnego - jest to przecież antologia! Ale ma to duże znaczenie dla odbiorcy: z jednej strony nie narzuca "zalecanego kierunku obchodu", lecz daje swobodę, z drugiej zaś, dzięki doborowi tekstów, nie pozwala na pominięcie żadnego. Wręcz przeciwnie - chciałoby się ich jeszcze więcej...

Ewa Hanusz
Teatralia Kraków
19 marca 2009

"Niczym w teatrze. Antologia nowych sztuk francuskich"
Tom I
"Ekspozycjoniści" Jean-Michel Ribes, przekł. Tomasz Chomiszczak
"Pozwól, że coś ci powiem" Rémi de Vos, przekł. Piotr Olkusz
"Podniebienie królowej" Chantal Thomas, przekł. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera
Tom II
"Złożone w ofierze" Laurent Gaudé, przekł. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera
"Do wszystkich" Joël Pommerat, przekł. Piotr Olkusz
"Kiedyś szło lepiej" Emmanuel Darley, przekł. Michał Bajer
Wydawnictwo Panga Pank Kraków 2007

© "teatralia" internetowy magazyn teatralny 2008 | kontakt: | projekt i administracja strony: | projekt logo:
SITEMAP